نماز در احاديث و روايات:
1- اهمیت نماز
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:اول ما افترض الله على امتى ، الصلوات الخمس و اول ما یرفع من اعمالهم ، الصلوات الخمس و اول ما یساءلون عنه ، الصلوات الخمس ؛
اولین چیزى كه خداوند بر امت من واجب كرد، نمازهاى پنج گانه است و اولین چیزى كه از اعمال ایشان بالا برده مى شود، نمازهاى پنج گانه است و اولین چیزى كه نسبت به آن مورد سؤ ال واقع مى شوند، نمازهاى پنج گانه است .
(كنزالعمال ، ج 7، حدیث 1885)
برترى نماز
قال على - علیه السلام -:اوصیكم بالصلاه و حفظها، فانها خیرالعمل و هى عمود دینكم ؛
شما را به نماز و مراقبت از آن سفارش مى كنم ، زیرا نماز برترین عمل و ستون و اساس دین شما است (میزان الحكمه ، ج 5، ص 468، بحارالانوار، ج 82، ص 209)
معراج مؤ من
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:الصلوه ، معراج المؤ من ؛
نماز، معراج مؤ من است .
(كشف الاسرار، ج 2، ص 676، سرالصلوه ، ص 7، اعتقادات مجلسى ، ص 29)
نماز نور مؤمن
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:الصلوه نور المؤ من ؛
نماز نور مؤ من است .
(شهاب الاخبار، ص 50، نهج الفصاحه ، ص 396)
نشانه ایمان
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:علم الایمان الصلوه ؛
علامت و نشانه ایمان نماز است .
(شهاب الاخبار، ص 59)
نماز ستون دین
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:الصلوه عماد دینكم ؛
نماز، پایه و ستون دین شما است .
(میزان الحكمه ، ج 5، ص 370)
تقرب به وسیله نماز
قال الكاظم - علیه السلام -:افضل ما یتقرب به العبد الى الله بعد المعرفه به ، الصلوه ؛
بهترین چیزى كه بنده بعد از شناخت خدا به وسیله آن به درگاه الهى تقرب پیدا مى كند، نماز است .
(تحف العقول ، ص 455)
پرچم اسلام
قال رسول الله - صلى الله علیه و آله -:علم الاسلام الصلاه ؛
نماز، پرچم اسلام است .
(كنزالعمال ، ج 7، ص 279، حدیث 1887)
نماز وسیله تقرب مؤمن
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:ان الصلوه قربان المؤ من ؛
همانا نماز خواندن وسیله نزدیكى مؤ من به خداست .
(كنزالعمال ، حدیث 18907)
نماز و پایه هاى دین
قال الباقر - علیه السلام -:بنى الاسلام على خمس : الصلوه و الزكوه ، و الصوم و الحج و الولایه ؛
اسلام بر روى پنج پایه بنا شده است : نماز، روزه ، زكات ، حج ، ولایت .
(كافى ، ج 2، ص 17)
2- وجوب نماز
قال الصادق - علیه السلام -:صلاه فریضه ، خیر من عشرین حجه ...؛
نماز واجب ، بهتر از بیست حج مستحبى است .
(محجه البیضاء، ج 1، ص 339.بحارالانوار، ج 82، ص 227)
طلب عبادت
عن الحسن بن على - علیه السلام -:ان من طلب العباده تزكى لها و اذا اضرت النوافل بالفریضه فارفضوها ؛
هركس طلب عبادت دارد، دل را براى آن پاك مى كند، و هرگاه نمازهاى مستحبى به نمازهاى واجب ضرر رسانید (باعث آسیب رسانى به یكى ازصفات و ابعاد نمازهاى واجب شد) نمازهاى مستحبى را ترك كنید.
(تحف العقول ، ص 267)
نمازهاى واجب یومیه
عن زراره قال : سالت اباجعفر - علیه السلام -:عما فرض الله - عز و جل - من الصلاه ؟ فقال : خمس صلوات فى اللیل و النهار ؛
زراره مى گوید: از حضرت امام باقر (ع ) سؤ ال كردم كه خداوند عز و جل چه مقدار نماز را واجب كرد؟آن حضرت فرمودند: پنج نماز را واجب كرد.
(من لایحضره الفقیه ، ج 1، ص 205)
اداى واجب ، موجب نجات
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:قال الله تعالى : «لاینجوا منى عبدى الا باداء ما افترضت علیه » ؛
خداوند فرموده است : «بنده ام از من نجات نمى یابد، مگر با اداى آن چه كه بر او واجب كرده ام ».
(محجه البیضاء، ج 1، ص 398)
سؤ ال از نمازهاى پنجگانه
قال الصادق - علیه السلام -:اذا لقیت الله بالصلوات الخمس المفروضات لم یسالك عما سوى ذلك ؛
هنگامى كه خداوند را با نماز پنجگانه واجب ملاقات كردى ، سؤ ال از شما نمى شود ؛ مگر از نمازهاى پنجگانه .
(وسائل الشیعه ، ج 3، ص 5)
افضل واجبات
قال الرضا - علیه السلام -:اعلم ان افضل الفرائض بعد معرفه الله - جل و عز - الصلوه الخمس ؛
بدان كه افضل واجبات بعد از معرفت خداى عز و جل نماز پنجگانه است .
(مستدرك الوسائل ، ج 1، ص 175)
تعداد ركعات نماز واجب
قال الرضا - علیه السلام -:ان الله - عز و جل - انما فرض على الناس فى الیوم و اللیله سبع عشر ركعه ، من انى بها، لم یسئله الله - عز و جل - عما سواها ؛
همانا خداوند عز و جل در شبانه روز هفده ركعت نماز بر مردم واجب كرده است كسى كه آن را به جا آورد خداوند غیر از نماز از او سؤ ال نمى كند.
(مستدرك الوسائل ، ج 1، ص 176)
نخستین عمل واجب
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:اول ما افترض الله على امتى ، الصلوات الخمس ؛
اولین چیزى كه خداوند بر امت من واجب كرد، نمازهاى پنجگانه است .
(كنزالعمال ، ج 7، حدیث 18851)
وجوب نماز
قال الصادق - علیه السلام -:ان الله فرض الزكوه كما فرض الصلاه ؛
خدا زكات را واجب كرد، همان طور كه نماز را واجب كرد.
(وسائل الشیعه ، ج 3، ص 3)
علت وجوب نماز صبح
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:و اما صلاه الفجر فان الشمس اذا طلعت تطلع على قرن شیطان فامرنى ربى ان اصلى قبل طلوع الشمس صلاه الغداه و قبل ان یسجد لها الكافر لتسجد امتى الله - عز و جل - و سرعتها احب الى الله - عز و جل - و هى الصلاه التى تشهدها ملائكه اللیل و ملائكه النهار ؛
اما نماز صبح ، پس هنگامى كه آفتاب طلوع كرد، مثل اینكه بر شاخهاى شیطان طلوع مى كند.پروردگارم مرا امر نموده كه قبل از طلوع خورشید و قبل از آن كه كافر براى آفتاب سجده كند، نماز صبح بخوانم ؛ تا آن كه امتم براى خداوند سجده نمایند، و زود به جاى آوردن آن در پیشگاه خداوند محبوبتر است .این نمازى است كه ملائكه شب و روز شاهد آن مى باشند.
(وسائل الشیعه ، ج 3، ص 9)
علت وجوب نماز ظهر
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله - :ان الشمس عند الزوال لها حلقه تدخل فیها فاذا دخلت فیها زالت الشمس فیسبح كل شى ء دون العرش بحمد ربى جل جلاله و هى الساعه التى یصلى على فیها ربى جل جلاله ففرض الله على و على امتى فیها الصلاه و قال : اقم الصلاه لدلوك الشمس الى غسق اللیل و هى الساعه التى یؤ تى فیها بجهنم یوم القیامه فما من مؤ من یوافق تلك الساعه ان یكون ساجدا او راكعا او قائما الا حرم الله جسده على النار ؛
(عده اى از رسول خدا (ص ) علت نمازهاى پنجگانه را كه در پنج وقت از شبانه روز واجب شد، پرسیدند.حضرت فرمود: علت وجوب نماز ظهر از این قرار است :) همانا در هنگام زوال آفتاب ، همه چیز دراین عالم خلقت خداوند سبحان را تسبیح مى گویند و به حمد خدا مشغول مى شوند مگر عرش خدا، و دراین موقع خداوند بر من درود مى فرستد، در این ساعت خداوند نماز را بر من و امتم واجب ساخت كه در قرآن مجید آمده است ، نماز را وقت زوال آفتاب تا اول تاریكى شب به پا دار، و این ساعتى است كه جهنمیان را در قیامت به جهنم وارد مى كنند، پس در این ساعت هر مؤ منى در حال ركوع یا سجود یا قیام مشغول باشد خداوند سبحان جسدش را بر آتش جهنم حرام مى گرداند.
(وسائل الشیعه ، ج 3، ص 8)
علت وجوب نماز عصر
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:و اما صلاه العصر فهى الساعه التى اكل ادم فیها من الشجره فاخرجه الله - عز و جل - من الجنه ، فامره الله ذریته بهذه الصلاه الى یوم القیامه و اختارها الله لامتى فهى من احب الصلوات الى الله - عز و جل - و اوصانى ان احفظها من بین الصلوات ؛
اما (علت وجوب ) نماز عصر، و آن در ساعتى است كه حضرت آدم از آن میوه كه از خوردن آن نهى شده بود، خورد و خداوند او را از بهشت خارج كرد.پس خداوند ذریه حضرت آدم را امر به نماز عصر نمود، و خداوند سبحان این نماز عصر را براى امت من نیز اختیار نمود و این نماز از محبوبترین نمازها در نزد خداوند است و مرا سفارش نمود به حفظ بیشتر این نماز در بین نمازهاى یومیه .
(وسائل الشیعه ، ج 3، ص 8)
علت وجوب نماز مغرب
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:و اما صلاه المغرب ، فهى الساعه التى تاب الله - عز و جل - فیها على ادم و كان بین ما اكل من الشجره و بین ما تاب الله - عز و جل - علیه ثلاث ماه سنه من ایام الدنیا و فى ایام الاخره یوم كالف سنه مما بین العصر الى العشاء و صلى ادم علیه السلام ثلاث ركعات ركعه لخطیئته و ركعه لخطیئه حوا و ركعه لتوبته ففرض الله - عز و جل - هذه الثلاث ركعات على امتى و هى الساعه التى یستجاب فیها الدعاء فوعدنى ربى - عز و جل - ان یستجیب لمن دعاه فیها و هى الصلاه التى امرنى ربى بها فى قوله تعالى : «فسبحان الله حین تمسون و حین تصبحون » ؛
(اما علت وجوب نماز مغرب ) و آن در ساعتى است كه خداوند سبحان توبه حضرت آدم را در آن ساعت قبول نمود، و پذیرفتن توبه آدم بعد از سیصد سال پس از خوردن حضرت آدم از آن میوه درخت كه نهى شده بود، طول كشید و در روزهاى آخر یك روز كه بین نماز عصر و عشاء مانند هزار سال بود و حضرت آدم سه ركعت نماز مغرب به جا آورد، ركعتى براى خطاى خویش و ركعتى براى خطاى همسرش حوا و ركعتى براى قبول توبه اش ، پس خداوند این سه ركعت را براى امتم واجب كرد.در هنگام مغرب دعاء مستجاب مى شود، پروردگارم به من وعده داده كه دعاى مؤ منین را در این وقت مستجاب نماید و این همان نمازى است كه خداوند در قرآن مرا به آن امر نموده و فرمود خدا را هنگام شام و صبحگاه در نماز مغرب و صبح تسبیح و ستایش گویید.
(وسائل الشیعه ، ج 3، ص 8)
علت وجوب نماز عشاء
قال رسول الله - صلى الله علیه وآله -:و اما صلاه العشاء الاخره ، فان للقبر ظلمه و لیوم القیامه ظلمه امرنى ربى - عز و جل - و امتى بهذه الصلاه لتنور القبر و لیعطینى و امتى النور على الصراط و ما من قدم مشت الى صلاه العتمه الا حرم الله - عز و جل - جسدها على النار و هى الصلاه التى اختارها الله تقدس ذكره للمرسلین قبلى ؛
اما نماز عشاء، پس همانا در قبر و در روز قیامت تاریكى همه جا را فرا گرفته است ؛ لذا پروردگارم به من و امتم به نماز عشاء امر فرمود، براى نورانیت قبر وروشن ساختن آن ، و این كه به من و به امتم نورى روى صراط عطا فرماید، و هر كس قدمى در راه نماز عشاء بردارد، خداوند بدنش را از آتش جهنم حرام مى گرداند و این نمازى است كه پروردگار آن را براى مرسلین و انبیاى قبل از من اختیار نمود.
(وسائل الشیعه ، ج 3، ص 9)
3- قبول و كمال نماز
ملاك قبولى نماز
قال الصادق - علیه السلام -:قال الله تبارك و تعالى : انما اقبل الصلاه لمن تواضع لعظمتى ، و یكف نفسه عن الشهوات من اجلى و یقطع نهاره بذكرى ، و لایتعاظم على خلقى و یطعم الجائع و یكسوا العارى ، و یرحم المصاب و یؤ وى الغریب ...؛
خداوند متعال فرمود: نماز كسى را مى پذیرم كه :
1 - در مقابل عظمت من خاضع باشد.
2 - از خواسته هاى نفسانى به خاطر من خود را دور كند.
3 - روزش را با یاد من به پایان برد.
4 - بر بندگانم بزرگى نفروشد.
5 - به گرسنه غذا دهد.
6 - برهنه را بپوشاند.
7 - به مصیبت دیده مهربانى كند.
8 - غریب را پناه دهد.
(بحارالانوار، ج 84، ص 242.میزان الحكمه ، ج 5، ص 386)
قبولى یك نماز
قال الصادق - علیه السلام -:من قبل الله منه صلاه واحده لم یعذبه ؛
اگر خداوند از كسى یك نماز بپذیرد او را عذاب نمى كند.
(وسائل الشیعه ، ج 3، ص 23.محجه البیضاء، ص 339)
نشانه قبولى نماز
قال الصادق - علیه السلام -:من احب ان یعلم اقبلت صلاته ام لم تقبل فلینظر هل منعته صلاته من الفحشاء و المنكر فبقدر ما منعته قبلت منه ؛
هركس دوست دارد بداند نمازش قبول شد یا نه ، ببیند كه آیا نمازش او را از گناه و زشتى باز داشته یا نه ؟پس به هر قدر كه نمازش او را از گناه بازداشته ، به همان اندازه نمازش قبول شده است .
(بحارالانوار، ج 82، ص 198)
نماز، ملاك قبولى اعمال
قال الصادق - علیه السلام - :اول ما یحاسب به العبد، الصلاه فان قبلت قبل سائر عمله و اذا ردت رد علیه سائر عمله ؛
نخستین چیزى كه از بنده حسابرسى مى شود نماز است ، پس اگر نماز پذیرفته شد اعمال دیگرش نیز پذیرفته مى شود.اگر نمازش رد شود، بقیه اعمال او هم قبول نخواهد شد.
(وسائل الشیعه ، ج 3، ص 23.فلاح السائل ، ص 127.من لایحضره الفقیه ، ج 1، باب 30، حدیث 5)
حضور قلب
قال زین العابدین - علیه السلام -:ان العبد لایقبل من صلاته الا ما اقبل علیه منها بقلبه ؛
همانا نماز بنده پذیرفته نمى شود، مگر آن چه را كه باقلبش به نماز توجه كرد.
(وسائل الشیعه ، ج 4، ص 688.المواعظ العددیه ، ص 270)
مقدار قبولى نماز
قال الباقر - علیه السلام -:علیك بالاقبال على صلاتك فانما یحسب لك منها ما اقبلت علیه ؛
در نماز توجه به خدا داشته باش ، زیرا از نماز آن مقدار قبول مى شود كه تو به آن توجه دارى .
(محجه البیضاء، ج 1، ص 354)
استخفاف در نماز مانع قبولى نماز
قال الصادق - علیه السلام -:والله انكم لتعرفون من جیرانكم و اصحابكم من لو كان یصلى لبعضكم ما قبلها منه لاستخفافه بها ان الله لا یقبل الا الحسن فكیف یقبل ما یستخف به ؟
قسم به خدا، از همسایگان و دوستان خود كسانى را مى شناسید كه اگر براى بعضى ازشما نمازى بخوانند از او قبول نخواهید كرد، به علت استخفاف و بى اعتنایى كه بر آن روا داشته ، همانا خداوند چیز نیكو و شایسته را فقط مى پذیرد، پس چگونه بپذیرد عبادتى را كه به آن بى توجهى شده است ؟
(میزان الحكمه ، ج 5، ص 387)
سخت ترین چیز
قال الصادق - علیه السلام -:والله انه لیاتى على الرجل خمسون سنه ، و ما قبل الله صلاه واحده فاى شى ء اشد من هذا؛
قسم به خدا، از زندگى انسان پنجاه سال بگذرد (و نماز نخوانده باشد)، ولى خداوند یك نماز او را قبول نمى كند، چه چیزى سخت تر از این !
(میزان الحكمه ، ج 5، ص 387)
نماز و ولایت
عن على بن الحسین - علیه السلام -:- فى جواب سائل ساله عن حدود الصلاه ... قال : و ما سبب قبولها؟قال - علیه السلام - ولایتنا و البراءه من اعدائنا ؛
- در پاسخ كسى كه پرسید حدود نماز... و چه چیزى سبب قبولى نماز است - فرمود: «ولایت ما اهل بیت ، و برائت از دشمنان ما».
(میزان الحكمه ، ج 5، ص 386)