بخش پژوهش:

آيين نامه ترويج و توسعه فرهنگ نماز (هيات محترم وزيران)

اقامه نماز از نخستين وظايف تمكن يافتگان از مومنان بر روي زمين است. نماد عملي حاكميت ديني به پاداشتن نماز و ايتاء زكات و ترويج معروف ها و پرهيز و جلوگيري از زشتي ها و پليدي هاست . دولت در نظام ديني همان نمايندگان و برجستگان آحاد امت اسلامي است كه در جهت آباداني دنيا و آخرت مردم عهده دار مسئوليت مي شود پس از تشكيل ستاد اقامه نماز با ارشاد و راهنمايي مقام معظم رهبري از سوي دولت جمهوري اسلامي در سال 76 آيين نامه ترويج و توسعه فرهنگ نماز تصويب و براي اجرا به كليه دستگاه هاي اجرايي كشور ابلاغ گرديد .با توجه به اجراي چندين ساله آيين نامه مذكور بنا به پيشنهاد شماره 761 مورخ 5/3/80 ستاد اقامه نماز، هيات محترم وزيران، به استناد اصل يكصدو سي هشتم قانون اساسي، تصويب نامه قبلي را مورد اصلاح قرار داد. اصلاحيه ابلاغ شده به شماره 5154/ت تاريخ 24713 تاريخ 2/11/81 در متن آيين نامه اعمال و به شكل حاضر منتشر شده است .

 ستاد مركزي اقامه نماز

قابل توجه كليه وزارتخانه ها، سازمانها و موسسات دولتي و نهادهاي انقلاب اسلامي و استانداريهاي سراسر كشور، هيات وزيران در جلسه مورخ 1/12/1375 بنا به پيشنهاد شماره 3022 مورخ 1/8/1357 ستاد اقامه نماز و با عنايت به توصيه هاي مقام معظم رهبري به ششمين اجلاس سراسري نماز، آيين نامه اقامه نماز را به شرح زير تصويب نمود :

آيين نامه ترويج و توسعه فرهنگ نماز

 ماده 1 ) – كليه وزارتخانه ها، دستگاهها، موسسات و شركتهاي دولتي، نهادهاي عمومي و انقلاب اسلامي، شهرداريها، بانكها، مراكز آموزشي و پژوهشي و سازمانها و موسساتي كه شمول مقررات عمومي در مورد آنها مستلزم ذكر نام است، مشمول اين آيين نامه مي باشد .

ماده 2 ) - وزراء و يا بالاترين مقام اجرايي دستگاههاي مشمول اين آيين نامه متصدي اقامه نماز در دستگاه تحت نظر خود مي باشند .

تبصره - وزراء و يا بالاترين مقام اجرايي دستگاههاي مشمول اين آيين نامه مي توانند يك نفر واجد شرايط ( ترجيحاً يكي از معاونان خود ) را به عنوان مسئول پيگيري اين آيين نامه در سطح وزارتخانه يا دستگاه تحت نظر خود تعيين نمايند و يا ستادي براي رسيدگي به امور مساجد و نمازخانه هاي واحدها و ادارات تابعه تشكيل دهند .

ماده 3 ) – با توجه به نظر مقام معظم رهبري، در كليه دستگاههاي مشمول اين آيين نامه و واحدهاي تابعه آنها در سراسر كشور به منظور اداي فريضه نماز، حداكثر مدت 20 دقيقه زمان در وقت فضيلت و ترجيحاً بلافاصله پس از اذان در نظر گرفته شود تا امكان شركت كليه مديران و كاركنان دستگاههاي مزبور در مراسم نماز جماعت فراهم شود .

تبصره – در صورتي كه به تشخيص وزير و يا بالاترين مقام مسئول دستگاه به لحاظ حساسيت شغلي، شركت همه كاركنان به صورت يكجا در نماز جماعت ميسر نباشد كاركنان با در نظر گرفتن مقتضيات محل كار، نماز خود را اقامه خواهند نمود .

ماده 4 ) – در كليه دستگاههاي مشمول اين آيين نامه براي ايجاد امكان برگزاري نماز در وقت فضيلت آن، اقدامات زير صورت گيرد :

الف : برنامه كليه جلسات و اجتماعات و همچنين ساير برنامه ها حتي الامكان به گونه اي تنظيم شود كه با وقت نماز تلاقي نداشته باشد و در هر حال با فرا رسيدن وقت نماز، نماز اقامه شود .

ب : محل مناسب و آراسته اي كه گنجايش آن متناسب با تعداد كاركنان و مراجعه كنندگان باشد به عنوان نماز خانه پيش بيني شود .

ماده 5 ) – در كليه دستگاههاي مشمول اين آيين نامه به منظور ارتقاي دانش و بينش كاركنان و خانواده آنها در مورد نماز و فلسفه و راز و رمز آن، اقدامات لازم از طريق برگزاري جشنواره ها، نمايشگاهاي فرهنگي و هنري، مسابقات كتابخواني و دوره هاي آموزشي و ساير روشهاي موثر به صورت فراگير به عمل آيد .

ماده 6 ) – وزارت آموزش و پرورش موظف است به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز علاوه بر موارد فوق الذكر، اقدمات زير را به عمل آورد :

الف ) : بخشي از مطالب جزوه هاي آموزشي مراكز پيش دبستاني به نماز اختصاص داده شود و خردسالان به صورت تشريحي و تصويري با نماز آشنا شوند .

ب ) : بخشي از مطالب كتب دروس ديني، معارف و بينش اسلامي دبستانها، مدارس راهنمايي، دبيرستانها، نهضت سواد آموزي، مراكز پيش دانشگاهي و مراكز تربيت معلم متناسب با هريك از گروههاي سني به نماز اختصاص داده شود و كودكان، نوجوانان و بزرگسالان با مفاهيم نماز آشنا شوند .

پ ) : كليه معلمان، دبيران و اساتيد مراكز آموزشي به روشهاي مناسب با فلسفه نماز آشنا شده و شيوه هاي اثر گذاري بر دانش آموزان و دانشجويان را بياموزند .

ت ) : كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان در برنامه ها و توليدات آموزشي و تفريحي خود ( اعم از كتب، جزوه ها، فيلمها و غيره ) موضوع نماز را به طور جدي مطرح نموده و براي آن جايگاهي خاص قايل شوند .

ث ) : در كليه مراكز آموزشي و پرورشي، محلي براي اقامه نماز تعيين شود و فضاي عمومي اين مراكز همواره مشوق دانش آموزان و دانشجويان براي اقامه نماز و زنده نمودن فرهنگ نماز باشد .

ج ) : در طرحهاي ساختمانهاي جديد مراكز آموزشي و پرورشي، محل نمازخانه به صورت شاخص مورد نظر قرار گيرد .

چ ) : در اردوها، برنامه ها و جشنواره هاي آموزشي، فرهنگي، هنري و ورزشي با فرا رسيدن وقت نماز، نماز اقامه شود .

ح ) : برنامه ساعات درسي مراكز آموزشي به گونه اي تنظيم شود كه با فرارسيدن وقت نماز، نماز اقامه شود .

خ ) : انجمن اوليا و مربيان در جلسات و برنامه هاي خود، والدين را نسبت به امر نماز فرزندان توجيه و تشويق نموده و نسبت به تشويق والدين براي ساخت نماز خانه در مدارس اقدام نمايند .

د ) : سازمان نوسازي، توسعه و تجهيز مدارس كشور بودجه لازم را براي احداث نمازخانه در مراكز آموزشي فاقد نماز خانه پيش بيني نمايد به نحوي كه ساليانه تا 10 درصد در اين مراكز نمازخانه مناسب احداث گردد .

ذ ) : بين مدارس و مساجد همجوار آنها ارتباط برقرار شود و دانش آموزان براي شركت در مراسم نماز جماعت و جمعه ترغيب شوند .

ر ) : در كتابخانه ها جايگاه ويژه اي براي كتب مربوط به نماز اختصاص يافته و به جمع آوري آثار منتشر شده در خصوص نماز اقدام شود تا در اختيار علاقمندان قرار گيرد .

ماده 7 ) – وزارتخانه هاي علوم، تحقيقات و فناوري و بهداشت درمان و آموزش پزشكي موظفند به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زير را به عمل آورند :

الف ) : بخشي از مطالب كتب و جزوات آموزش معارف اسلامي به ذكر فلسفه و راز و رمزهاي نماز اختصاص يابد .

ب ) : ساعات درسي دانشگاهها و مراكز آموزش عالي به گونه اي تنظيم شود كه با فرارسيدن وقت نماز، نماز اقامه شود .

پ ) : بخشي از فعاليت هاي پژوهشي و تاليف پايان نامه هاي دانشجويان مقاطع كارشناسي ارشد و دكتري در رشته هاي ذيربط به پژوهش پيرامون نماز اختصاص يابد .

ت ) : در كليه مراكز آموزشي درماني و بهداشتي و ساير واحدهاي تابعه وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي محل مناسب و پاكيزه اي با گنجايش كافي براي برگزاري نماز اختصاص يافته و براي اقامه نماز توسط بيماران نيز تسهيلات لازم فراهم شود .

ث ) : سازمان بهزيستي كشور بخشي از جزوه هاي آموزشي مهدهاي كودك را به نماز اختصاص داده و به صورت تشريحي و تصويري خردسالان را با نماز آشنا سازد .

ماده 8 ) – وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و سازمان تبليغات اسلامي موظفند به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زير را به عمل آوردند :

الف ) : آن دسته از فيلمها، نمايشها و فعاليت هاي هنري اعم از شعر، نقاشي، سرود، مقاله و قصه كه به تعميق و گسترش فرهنگ نماز پرداخته و بيانگر فسلفه نماز مي باشند مورد حمايت قرار گرفته و تسهيلات لازم در اختيار توليد كنندگان آنها قرار گيرد و بهترين آثار مورد تشويق واقع شوند .

ب ) : صاحبان مطبوعات و مجلات، شعرا، نويسندگان و ناشران ترغيب شوند كه فرهنگ نماز را در آثار و نشريات خود مورد توجه قرار داده و به نشر و تعميق آن در جامعه بپردازد .

پ ) : كليه كتابخانه هاي عمومي، آثار وزين منتشر شده در زمينه نماز را جهت استفاده

علاقه مندان گردآوري نمايند .

ت ) : درباره موضوع نماز، جشنواره ها و نمايشگاه هاي فرهنگي، هنري و مسابقات كتابخواني برگزار شود .

ث ) : تدابير لازم جهت پيش بيني محل مناسب و پاكيزه با امكانات لازم براي برگزاري نماز و نظافت و نگهداري آنها، در مهمانخانه ها (هتل ها) مهمانسراها و مهمانپذيرها، مراكز ايرانگردي و جهانگردي و بخصوص خوراك سراهاي (رستورانها ) مستقر در جاده ها اتخاذ شود .

ج ) : در طرح هاي جديد ساختماني مهمانخانه ها (هتل ها ) ، مهمانسراها ، مهمانپذيرها، مراكز ايرانگردي و جهانگردي، نمايشگاها و مراكز فرهنگي 0 هنري و گنجينه ها (موزه ها ) فضاي لازم براي مسجد يا نمازخانه به صورت شاخص پيش بيني شود .

چ ) : سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي با انجام مطالعات بين المللي در مورد نماز ابتكارات و خلاقيت هاي موجود در ساير كشورهاي مسلمان درباره نماز را جمع آوري نموده و فرهنگ اقامه نماز را در سطح جهان با تهيه و ارسال كتاب، نوار، فيلم و جزوه هاي متناسب با هر كشور ترويج نمايد .

ماده 9 ) : سازمان تبليغات اسلامي موظف است در صورت درخواست دستگاه اجرايي به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز نسبت به تامين نيروي انساني (امام جماعت ) مورد نياز براي اقامه نماز جماعت در مساجد و نمازخانه هاي دستگاههاي اجرايي برنامه ريزي لازم را به عمل آورد و هزينه هاي مربوط به اجراي اين ماده از محل اعتبارات دستگاه هاي اجرايي پرداخت مي شود .

تبصره – مفاد اين ماده در دانشگاه ها و موسسات آموزشي و پژوهشي و بيمارستان هاي آموزشي و واحدهاي وابسته به آنها توسط دفاتر نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها اجرا خواهد شد.

ماده10- سازمان صدا و سيما جمهوري اسلامي ايران موظف است به منظور ترويج فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زير را به عمل آورد:

الف – برنامه هاي مناسب و مستمر جهت آموزش احکام و فلسفه نماز براي گروه هاي مختلف سني بخصوص کودکان و نوجوانان تهيه و پخش شود و با بيان هنري، فرهنگ اقامه نماز به طور مستقيم و غير مستقيم ترويج شود.

ب – در فيلمها و مجموعه هاي نمايشي (سريالها)، در جاهايي که اقامه نماز به عنوان جزيي از فرهنگ عمومي جامعه مطرح مي شود، اقامه نماز توسط شخصيتهاي مثبت فيلم به نمايش درآيد.

پ – جلوه هايي از نماز نوجوانان به نمايش درآيد.

ت – برنامه هاي مناسب و ابتکاري با موضوع نماز تهيه و پخش و نسبت به معرفي نمايشها و فعاليتهاي هنري در اين خصوص اقدام شود.

ماده 11 – وزارت راه و ترابري موظف است به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زير را به عمل آورد:

الف – برنامه حرکت قطارها و حتي المقدور پرواز هواپيماها به گونه اي تنظيم شود که امکان اقامه نماز براي مسافران فراهم باشد.

ب – در کليه جاده ها علايم و تابلوهاي مربوط به مساجد بين راهي و شبانه روزي به صورت زيبا و مناسب تهيه و نصب شود.

پ – ترتيبي اتخاذ شود تا کليه اتوبوسهاي بين شهري در هنگام فرارسيدن اوقات نماز در محلي مناسب براي اقامه نماز مسافران (ترجيحاً مساجد بين راهي) توقف نمايند و زمان لازم را براي انجام اين فريضه در اختيار مسافران قرار دهند.

ت – در کليه پروژه هاي مربوط به ساخت راهدارخانه و پايانه هاي مسافري، احداث نمازخانه مناسب پيش بيني شود.

ماده 12 – وزارت نفت طرح احداث نمازخانه در کنار جايگاههاي سوخت رساني بين راهي را تکميل نموده و توسعه بخشد و درخصوص حفظ و نگهداري آنها نظارت نمايد.

ماده 13 – سازمان تربيت بدني موظف است به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زير را به عمل آورد :

الف – در اردوها و برنامه هاي آموزشي و تمرينات، ورزشکاران با فرهنگ نماز آشنا شوند.

ب – در اردوها، مسابقات و تمرينات داخلي و خارجي، با فرارسيدن وقت نماز، نماز اقامه شود.

پ – در ورزشگاهها جهت اقامه نماز توسط تماشاکنان تسهيلات لازم فراهم شود.

ماده 14 – سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور موظف است به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زير را به عمل آورد :

الف – در نظام گزينش و ارزيابي عملکرد مديران، ميزان اهتمام آنان به نماز را مدنظر قرار دهد.

ب – در دوره هاي آموزش ضمن خدمت کارکنان دولت، مباحث مربوط به فلسفه و رموز نماز ارائه شود.

ماده 15 – وزارتخانه هاي صنايع، معادن و فلزات و کار و امور اجتماعي موظفند به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، تدابير لازم را براي تحقق موارد زير اتخاذ نمايند :

الف – در کليه کارخانه ها، مؤسسات، شرکتها و واحدهاي تابعه وزارتخانه هاي فوق الذکر، محل مناسب و پاکيزه براي اقامه نماز با گنجايش کافي متناسب با تعداد کارگران و کارکنان هر واحد، تعيين و تجهيز شود.

ب – برنامه ساعات کار کارگران به گونه اي تنظيم شود که با وقت نماز تداخل نداشته باشد و در صورتي که تداخل اجتناب ناپذير باشد، کارگران به صورت نوبتي در مراسم اقامه نماز شرکت نمايد.

پ – در کليه کارخانه ها، مؤسسات، شرکتها و واحدهاي تابعه وزارتخانه هاي فوق الذکر برنامه هاي مناسب جهت ارائه آموزش نماز و فلسفه آن به کارکنان و کارگران و خانواده هاي آنها اجرا شده و ضوابط و اقدامات تشويقي لازم به منظور ترويج فرهنگ اقامه نماز پيش بيني شود.

ماده 16 – وزارت بازرگاني موظف است تمهيدات و اقدامات لازم را براي ترغيب و تشويق بازارها و صنوف جهت برگزاري نماز جماعت در اول وقت به عمل آورد.

ماده 17 – سازمان برنامه و بودجه موظف است به منظور گسترش فرهنگ اقامه نماز، اقدامات زير را به عمل آورد :

الف – تأمين اعتبار خاص در بودجه جاري کليه دستگاههاي اجرايي کشور جهت تأمين مخارج جاري مساجد، نمازخانه ها، وضوخانه ها و سرويسهاي بهداشتي در واحدهاي تحت پوشش آنها.

ب – اعطاي مجوز لازم به کليه دستگاههاي اجرايي کشور جهت استفاده از اعتبار مربوط به آموزش کارکنان در زمينه ارايه آموزش نماز و ترويج فرهنگ نماز.

پ – تأمين اعتبار خاص جهت وزارتخانه هاي آموزش و پرورش، علوم، تحقيقات و فناوري، بهداشت، درمان و آموزش پزشکي و سازمان تربيت بدني جهت اجراي برنامه هاي پيش بيني شده در اين آيين نامه براي وزارتخانه هاي مزبور در زمينه ترويج فرهنگ نماز.

ت – تأمين اعتبار خاص جهت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران و حوزه هنري تبليغات اسلامي جهت استفاده از ابزار هنر در امر ترويج نماز.

ث – تأمين اعتبار خاص براي وزارتخانه هاي راه و ترابري و فرهنگ و ارشاد اسلامي و آموزش و پرورش جهت احداث، تجهيز و نگهداري مساجد و نمازخانه هاي واقع در جاده ها، پايانه ها، مراکز آموزشي، مراکز فرهنگي و هنري، مبادي ورودي کشور و خوراک سراهاي (رستوران هاي) بين راهي و وضوخانه و سرويسهاي بهداشتي آنها

ج – تأمين اعتبار لازم براي ساير دستگاههاي اجرايي کشور جهت اجراي برنامه هاي پيش بيني شده در اين آيين نامه.

 ماده 18 – سازمان اوقاف و امور خيريه موظف است در حدود مقررات خود تسهيلات لازم را براي توسعه و تعميق فرهنگ نماز و احداث، تجهيز و تعمير مساجد و نمازخانه هاي بين راهي فراهم آورد و از طريق برگزاري مسابقات و کلاس هاي مربوط، تشويق و تبليغ لازم را اعمال نمايد.

ماده 19 – کليه دستگاهها مکلفند بر نحوه نگهداري، زيباسازي، بهسازي و بهداشت عمومي نمازخانه ها نظارت نمايند.

ماده 20 – نظارت بر اجراي اين آيين نامه بر عهده بالاترين مقام دستگاه مي باشد.